નાઇલને કિનારેથી….

સમૃદ્ધિ…..વિચારોથી, વાણીથી, વર્તનથી, અનુભવથી!

બોલ, ભીંજાવું છે?

CoffeeCulture

વરસાદી માટીની ખુશ્બુ અને કૉફીના ધૂંવા વચ્ચે એક અઝીમ ઇન્ટરકોર્સ સર્જાય છે. જે દેખાતું નથી એટલે જ માણવાની આહ! મજ્જા આવે છે. 
એક તરફ વરસાદના ટીપાં માણસના દિલને પાણી પાણી કરે છે તો બીજી તરફ કૉફીનો કપ દિમાગને પાણીપાણી…

બોલ ભીંજાવું છે?..આજે પણ, તારા રોજેરોજના
અડપલાંથી, લટોની વચ્ચે ફરતી તેજ ફિંગર્સથી,
હોઠ-હથેળીઓની વચ્ચે દબાઈ રહેલી હોટનેસથી,
વરસેલાં અને હજુએ અટકેલાં લીલા-સૂકાં ડ્રોપ્સથી,
ભીંજાતા રહીયે યાર, આજે પણ, રોજેરોજ, કાયમ…

પીવા માટે વરસતો ઠંડો વરસાદ અને પીવડાવવા તરસતો ગરમાગરમ કૉફીના કપ વચ્ચેની દુનિયામાં શૂન્યાવકાશ છે.

~ મુર્તઝા ‘અલ્ફન’ ~

 
Advertisements

આગ એટલે….

Fire

આગ.

આગ એટલે,

ચુલો સળગે,

ઘર સળગે,

બસ સળગે,

વન વગડે દવ લાગે,
ગેસનો બાટલો ફાટે,ત્યારે લાગે એ નહીં…

પણ આગ એટલે…

💥 જયારે તમે સાચે જ નિર્દોષ હોવ છતાં તમારા જ કોઈ સ્વજન દ્વારા ખોટો આળ લગાવવામાં આવે ત્યારે દિલમાં જે ઝાળ લાગે તે…લીલી આગ.

💥 પહેલી જોબના બીજા મહિને જયારે બોસ તરફથી “ગમાર, બુદ્ધુ, ડફોળ, મૂરખ, ડોબો” જેવાં ટેગ્સ સાવ મફતમાં મળે ત્યારે મુઠ્ઠીમાં દબાવેલી અગન એટલે… વાદળી આગ.

💥 ભરોસાપાત્ર કસ્ટમર દ્વારા ખૂબ મોટો ઓર્ડર મળે પછી કોઈજ કારણ જણાવ્યા વિના રિજેક્ટ કરવામાં આવે ત્યારે ઉદ્ભવેલી પીડા એટલે… પીળી આગ.

💥 “તારામાં એક સૂકો પાપડ ભાંગવાની ત્રેવડ નહિ ને મારી હારે લગન કરવા સ.” નો ગામઠી ટોણો વર્ષો સુધી કોઈકના શહેરીના પગમાં આંચ રૂપે શેકાય તે… સફેદ આગ.

💥 કપાળે વાગેલા સાવ સામાન્ય ઘા માંથી તાવ, ને તાવ માંથી જે કેન્સરની ગાંઠ ઉપસી આવે તે અદ્રશ્ય પીડા એટલે… લાલ આગ.

💥 યુવાનીમાં દબાવેલી અદમ્ય ઈચ્છાઓના પોટલાંનો ભાર બુઢાપામાં જ્યારે આંખોમાંથી લાવાની જેમ ઓકાય તે… કેસરી આગ.

💥 અને કાંઈ પણ કહ્યા વિના આપણે ચુપચાપ ‘ચાલ્યા જઇએ’ ને પછી ક્યારેય પાછા ન ફરીએ ત્યારે કોઈકની છાતીમાં જે યાદ કાયમ બળતી રહે તે… કાળી આગ.

આગ ક્યાં ક્યાં નથી? છતાંય સૌને દેખાય છે ખરી?? 

= મુર્તઝા ‘અલ્ફન’ =

‘થોડામાં ઘણું’ સમાવતી નાનકડી ‘મોટી’વેશનલ વાતો…

063-Paperback-Book-Small-Spine-Mockup-COVERVAULT copy

લ્યો એમેઝોન કિન્ડલ પર વધુ એક નાનકડી ઈ-બૂકી ‘થોડામાં ઘણું’ કહેવા માટે હાજર છે. બે દિવસ માટે સાવ મફતમાં મૂકી છે.

(મેરેકુ લગતાહ કે હવે મેં ખરેખર કિન્ડલકે લવમેં ઔર પડ રહા હૂં. કેમ કે અવનવાં આઈડિયાઝની પેટી પણ તેના નેક્સ્ટ ખાનામાં ગોઠવવા માટે તડપી રહી છે. થોડાં અરસામાં એ પણ આવી જ સમજો.)

એટલે ખાસ કહેવાનું કે આજે જ તમારા મોબાઇલ કે કોમ્યુટરમાં કિન્ડલની એપ ડાઉનલોડ કરી દેશો તો ઘણી બધી બૂક્સનું ટેસ્ટિંગ સહેલાઈથી થઇ શકશે. (આ લિંક પરથી: https://www.amazon.com/kindle-dbs/fd/kcp )

અને આ લિંક પરથી “સોજ્જી અને નહલ્લી” બૂક બી મલી જહસે ડોસ્ટ! :

ભારતમાં રહેતા હોવ તો આ લિંક: https://www.amazon.in/dp/B07DRNS33N

ને ભારતની બહાર રહેતા હોવ તો આ લિંક: https://www.amazon.com/dp/B07DRNS33N

હવે કોઈ ટીટોડીને કહો કે ઈંડા મૂકે….

હવે કોઈ ટીટોડીને કહો કે ઈંડા મૂકે,
અહીં છાપાંઓ પરસેવાથી ભીના થઇ જાય છે.

દૂધ-જ્યુસની જાહે’રાતો’ તો આવે આખા પાને,
પણ દિવસ આખો દિમાગનું દહીં કરવામાં જાય છે.

‘પેલો’ બૅકપેક બાંધી ભલેને રખડે ‘કંપની’ઓમાં,
કસર તો ‘પેલી’ની બુકાની બાંધી પુરી થાય છે.

મીર મરાય કે ફાંકા-ફોજદારી થાય છે ઓનલાઇને,
ને ઓફલાઈનમાં બૈરાની બૂમે ચરબી ઉતરી જાય છે.

અહીં ૪૮ સે. પર થોડું વધુ સહન કરીશું પંખામાં પણ,
ત્યાં ‘૪૦’ની સીટ પર ‘૧૨૨ને’ કેમ ઉકાળો થાય છે?

ધરમના નામ પર ધાડ પડે તોયે શું હવે!
પાણી તો દરેકેદરેક કોમનું ઉતરી જાય છે.

હવે તો કોઈ ટીટોડીને કહો કે ઈંડા મૂકે,
અહીં છાપાંઓ પરસેવાથી ભીના થઇ જાય છે.

– કૂલ કૈરોથી…મુર્તઝા ‘અલ્ફન’

‘ઠંડુ પાણી’ !

” આર યુ ઇન્ડિયન?”

“યસ !”

“હું પણ ઇંઢીયાનો ચ છું. બટ લાસ્ટ ૩૦ યર્સથી અમેંરીખામાં સેટલ્ડ છું.”

” ફાઈન. નાઇસ ટુ મીટ યુ.”

“ટો, હમનાની કરંટ પોલિટિકલ સિચુએશન પર તમારો શું ઓપિનિયન છે?”

“સર, મારો કે તમારો ઓપિનિયન શું દેશની પરિસ્થિતિ બદલી શકવાનો છે?, મોંઘવારી, ગરીબી દૂર કરી શકવાનો છે?, જાતિવાદ, પ્રાંતવાદ મિટાવી શકવાનો છે? અમારા જેવા બીજા ઇન્ડિયન્સને સિવિક સેન્સ શીખવી શકવાનો છે?, મીડિયાથી ફેલાઈ રહેલું ઝેર રોકી શકવાનો છે?,

“મે બી નોટ જલ્દી… ટાઈમ લાગશે.”

“તો પછી શાં માટે દિમાગની મેથી મારો છો સાહેબ? ચુપચાપ આ ઠંડુ પાણી પી લો. અને મને મારી પ્રિય બૂક વાંચવા દો તો સારું.”

– ને થોડી વારમાં એ પ્લેનમાં બંને દેશી-વિદેશી ભારતીયોએ ચર્ચા-ખર્ચા કર્યા વિના, દોસ્તી કે દુશ્મની કર્યા વિના એર હોસ્ટેસે આપેલું ‘ઠંડુ પાણી’ પી લીધું.

(મુર્તઝાચાર્યની ‘ઠોરામાં ઘન્નું’ ના કલેક્શનમાંથી)

I Love You ! : સુખ અને સ્વીકારની શોધ -A Book By કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય

i-love-you-kajal-oza-vaidya

લગ્‍ન વિશેના ખ્યાલો આપણા દેશમાં ખાસ્સા દૃઢ અને પરસ્પર વિરોધી માન્યતાઓ ધરાવતાં રહ્યાં છે. અંગ્રેજીમાં જેને પેરાડોક્સ (વિરોધાભાસ) કહીએ છીએ એવું સામાન્ય બુદ્ધિ કે સાદી સમજથી વિપરીત લાગે તેવું અથવા બે પરસ્પર વિરોધી બાબતોનું સમર્થન કરતી આ સંસ્થા છે. કેટલાક લોકો માને છે કે લગ્‍ન માણસને બાંધે છે અને બંધાયેલો સંબંધ ગંધાઈ પણ ઊઠે છે. લગ્‍ન સાથે માલિકીભાવ પ્રવેશે છે.
એક સમયે જે બે વ્યક્તિ એકબીજાંને ખૂબ ચાહતાં હતાં અને એકબીજાં વિના જીવી શકે એમ નહોતાં એ બે વ્યક્તિઓ લગ્‍ન પછી એકબીજાંની સાથે રહી શકે એમ પણ નથી હોતાં… નાની નાની વસ્તુઓમાં ઊભા થતા ઝઘડા, અપેક્ષાઓ, શંકાકુશંકા અને બીજી કેટલીયે સમસ્યાઓ લગ્‍નજીવનને તહસનહસ કરી નાંખે છે. સપ્તપદીના સાત મંત્રો જે એકબીજાંનો હાથ પકડીને બોલાયા હોય છે એમાંનું કશુંય માણસને યાદ રહેતું નથી.
એકબીજાં પરત્વે ઊભા થયેલાં – થતાં જતાં મનદુઃખ અને એની સાથે વધતું જતું અંતર લગ્‍નને એક પરાણે ઊંચકવો પડતો બોજ બનાવી બે વ્યક્તિઓની સાથે સાથે સમગ્ર કુટુંબ માટે ભયાનક પીડા ઊભી કરે છે. મિત્રો, સગાંવહાલાં કે બીજા હિતેચ્છુઓ સલાહ તો આપે છે, પણ એની પાછળ એમના પોતાના અનુભવો અને માન્યતાઓનો પડછાયો દેખાયા વિના રહેતો નથી. લગ્‍ન માત્ર દુઃખ, પીડા કે સમસ્યા છે એવું પણ નથી જ. લગ્‍ન સાથે જોડાયેલી અનેક કવિતાઓ કે લગ્‍ન શબ્દ સાથે ઊભી થતી રોમૅન્ટિક કલ્પનાઓ આજે પણ યુવાનોને આકર્ષે છે.
પ્રેમમાં પડેલી દરેક વ્યક્તિ લગ્‍નને જ જીવનનું અંતિમ ધ્યેય સમજે છે. પ્રેમમાં પડેલી દરેક વ્યક્તિ એમ માને છે કે રોમાન્સની અથવા પ્રેમની આ મનોદશા કાયમ રહેશે. અત્યારે જે દિવાનગી અથવા ઘેલછા છે એ જ હંમેશાં એમની વચ્ચે ધબકતી રહેશે. બીજા લોકોના અનેક લગ્‍નો જોયા પછી પણ પ્રેમમાં પડેલી બે વ્યક્તિઓ એમ જ વિચારે છે કે, ‘અમારાં લગ્‍ન બીજા કરતા જુદાં જ હશે!’ પરંતુ લગ્‍નના એક વર્ષથી શરૂ કરીને સાત વર્ષના ગાળા સુધીમાં લગભગ તમામ લગ્‍નો સામાન્ય લગ્‍નો જેવા જ થઈ જાય છે.
રોમાન્સની અને ‘આદર્શ લગ્‍ન’ની બધી જ કલ્પનાઓ, બધા જ વચનો અને પ્રતિજ્ઞાઓ ધીરે ધીરે ઓગળતી-પીગળતી દેખાય છે. એકબીજા પર આક્ષેપ કરવાની શરૂઆત થાય છે અને લગ્‍નજીવન ભાંગી પડવા માટે એકબીજાને જવાબદાર ઠેરવતા પતિ-પત્ની ધીમે ધીમે એકબીજાથી વિરુદ્ધ દિશામાં પ્રવાસ કરવા લાગે છે.
જો સમાજે જ આ લગ્‍નની સંસ્થા ઊભી કરી હોય તો છેક પુરાણકાળથી શા માટે લગ્‍નને એક બંધન તરીકે જોવામાં આવે છે? જે લગ્‍નો આદર્શ લગ્‍ન ગણાયાં છે એવાં લગ્‍નોમાં પણ શા માટે સમસ્યા ઊભી થતી જ રહી છે? રામ-સીતાનાં લગ્‍ન જો આદર્શ ગણાતાં હોય તો રામ શા માટે સીતાની અગ્નિપરીક્ષા કરે છે? અને એમાં પણ નિર્દોષ પુરવાર થયેલી સીતાનો શા માટે ત્યાગ કરે છે?
વૃશાલીને પરણેલો કર્ણ શા માટે દ્રૌપદીને ઝંખે છે? ભાનુમતીનો પતિ દુર્યોધન શા માટે દ્રૌપદીના સ્વયંવરમાં જીતવાનો પ્રયાસ કરે છે? પતિનું છદ્મરૂપ લઈને પત્નીની સાથે ‘જારકર્મ’ કર્યાના દાખલા પુરાણોમાં ઓછા નથી. લગ્‍નેતર સંબંધ શા માટે આટલો આકર્ષક શબ્દ છે? સંબંધ વગરનું લગ્‍ન સમાજને સ્વીકાર્ય છે, પરંતુ લગ્‍ન વગરનો સંબંધ સમાજની સંસ્કૃતિના પાયા કેમ હચમચાવે છે? ડબલ્યુ જે. ટર્નરનું એક વાક્ય આપણને વિચલીત કરી મૂકે એવું છે, “મૅરેજ ઇઝ બટ રનિંગ હાઉસ શેરિંગ, ફૂડ ઍન્ડ કંપની વૉટ હેઝ ધીસ ટુ ડુ વીથ લવ ઓર ધ બૉડીઝ બ્યુટી?”
(લગ્‍ન એટલે શું? ઘર ચલાવવું, સાથે જમવું અને સાથે શ્વાસ લેતા રહેવું, પ્રેમ, રોમાન્સ કે શરીરના સૌંદર્ય જેવા અદ્‌ભુત આનંદ સાથે આવા સામાજિક લગ્‍નને શી લેવાદેવા હોઈ શકે?) જ્યારે બર્નાડ શૉએ કહ્યું છે કે, “મૅરેજ ઇઝ ઘાસ્ટલી પબ્લિક કન્ફેશન ઑફ સ્ટ્રિક્ટલી પર્સનલ ઇન્ટેનશન.” (અંગત ઇચ્છાઓ અને જરૂરિયાતો સંતોષવા માટેનું એક તદ્દન બેશરમ જાહેર એકરારનામું એટલે લગ્‍ન.) રજનીશ કહે છે કે, “માણસ બધું જ શીખી ગયો. ખાતા-પીતાં કે સમાજમાં જીવતા, બે પગે ચાલતા અને વિકાસની તમામ પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થઈ ગયો, પરંતુ આજ સુધી એ લગ્‍ન સંસ્થાને સ્વીકારી શક્યો નથી, કારણ કે એ સંસ્થા કોઈ રીતે કુદરતી કે માણસની પ્રકૃતિને અનુકૂળ નથી.”
જર્મન લેખક ફ્રાન્ઝ કાફ‌્કાએ લગ્‍ન વિરોધી ઘણાં વિધાનો કર્યાં છે. વારંવાર સગાઈ કરીને લગ્‍ન સમયે ગુમ થઈ જતા આ વિચારક અને લેખક લગ્‍નથી ડરતાં હતા. એમણે લખ્યું છે કે, ‘લગ્‍નનો વિચાર જ મને ડરાવે છે. પ્રેમમાં પડવું મને ગમે છે, પરંતુ એક જ સ્ત્રી સાથે આખી જિંદગી રહેવાનો વિચાર ભય પ્રેરે છે. મેં જોયું છે કે મોટાં ભાગનાં લગ્‍નો થોડોક જ સમય વીતતાં ડરામણાં બની જાય છે. હું મારા પ્રણયને બિહામણો બનાવવા માગતો નથી, પણ મારા જીવનની સ્ત્રીઓ આ વાત સમજી શકતી નથી… એમને માટે લગ્‍ન જ દરેક વાતનો ઉકેલ છે એવું હવે મને લાગવા માંડ્યું છે.’
મારિયા રિલ્કે, બર્નાર્ડ શૉ અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોર જેવા લોકોએ પણ લગ્‍નસંસ્થામાં પોતાના અવિશ્વાસની વાત ખૂબ દૃઢતાથી કહી છે. બર્ટ્રાન્ડ રસેલે ડોરા બ્લેક સાથે છૂટાછેડા લેવા માટે એમણે હીન કક્ષાના આક્ષેપો મૂક્યા હતા. એમની પહેલી પત્ની ઍલિસ સાથે પણ એમનાં લગ્‍ન ખૂબ જ દુઃખ સાથે પૂરાં થયાં હતાં. ૩૫ વર્ષની ઉંમરે ચાર્લી ચૅપ્લિને પોતાની ૧૬ વર્ષની પ્રેમિકાને બીજા સાથે લગ્‍ન કરવાની સલાહ આપી હતી. લીટાએ ચૅપ્લિન સાથે જબરજસ્તી લગ્‍ન કર્યા, બે સંતાનો પછી પણ એ લગ્‍ન ટકી શક્યું નહીં.
આવા સમર્થ વિચારકો અને પોતાની આગવી માન્યતા ધરાવતા અનેક લેખકો, વિચારકો, ફિલસૂફો, સાધુઓ કે સ્ટાર અને સેલિબ્રિટઝ પણ લગ્‍ન વિશે બહુ ઊંચો અભિપ્રાય રાખતા નથી. ત્યારે એક સવાલ ઊભો થાય છે કે શું ખરેખર લગ્‍ન કોઈ પીડાદાયક પરિસ્થિતિ છે? જો ખરેખર એમ છે તો સમાજ શા માટે લગ્‍ન વિશે આટલો આગ્રહ ધરાવે છે? સમાજની વ્યવસ્થા કે સંસ્કૃતિ શું ફક્ત લગ્‍નના પાયા પર ટકી છે? જો હા, તો પછી એમાં આટલી પીડા શા માટે થાય છે? દરેક વ્યક્તિ ઇચ્છે છે કે એના લગ્‍ન આદર્શ હોય. પોતાના જીવનસાથી સાથે સુખ અને આનંદથી જીવવાની દરેકને ઇચ્છા હોય છે. આ જગતની કોઈ પણ વ્યક્તિ એવી નહીં હોય જે પોતાના લગ્‍ન તોડી નાખવા કે કુટુંબને વેરવિખેર કરી નાખવા માટે તૈયાર હોય. તેમ છતાં, લગ્‍ન સંસ્થાના પાયા હચમચી રહ્યા છે…
બે વ્યક્તિ જ્યારે લગ્‍ન કરે છે ત્યારે એક કલ્પના હોય છે સાથે જીવવાની, સંઘર્ષ કરવાની, ઘર વસાવવાની, સંતાનોને જન્મ આપવાની, સંતાનોને ઉછેરવાની, સાથે સાથે ઘરડા થવાની, સંતાનોનાય સંતાનોને ઉછેરવાની… દરેક લગ્‍ન લાંબો સમય સાથે રહેવા માટે જ સ્વીકારવામાં આવતું હોય છે. કોઈ પણ સંબંધને – લગ્‍ન સિવાયના સંબંધને પણ સાદી માવજતની જરૂરિયાત હોય છે, પરંતુ લગ્‍ન એ એક એવો વિશિષ્ટ સંબંધ છે જે માવજતના અભાવે જ તદ્દન ભાંગી પડતો હોય છે. આ માવજતની કોઈ વ્યાખ્યા નથી. લગ્‍નને ‘આદર્શ’ બનાવવા માટેની કોઈ અકસીર ફૉર્મ્યુલા નથી.
ગણિતના દાખલાની જેમ નિશ્ચિત જવાબ મેળવવા માટે કરવામાં આવતી કોઈ નિશ્ચિત રીત લગ્‍નની બાબતમાં કામ લાગતી નથી. તેમ છતાં લગ્‍ન સફળ બનાવી શકાય છે. બે વ્યક્તિઓ સુખ અને સંતોષથી સાથે જીવી શકે છે.
સ્નેહ જીવનભર અખૂટ અને અવિરત રહે એવી શક્યતા છે જ! ભાંગી ગયેલા, તૂટી ગયેલા લાગતા, મૃતઃપ્રાય થઈ ગયેલા લગ્‍ન પણ ફરીથી નવપલ્લવિત થઈ શકે છે. જરૂર છે થોડી સમજદારીની, થોડા સ્વીકારની, થોડા પ્રયત્નની અને થોડાં સમાધાનની. આ ‘થોડા’નું પ્રમાણ દરેક લગ્‍નમાં, દરેક વ્યક્તિની જરૂરિયાત અને પ્રકૃતિ મુજબ બદલાતું રહે છે.
પરંતુ જો આ ચાર જ બાબતોને યોગ્ય રીતે, યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય પ્રમાણમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે તો જગતનું કોઈ પણ લગ્‍ન દુઃખી, બંધનકર્તા, બોજારૂપ કે મુશ્કેલ ન રહે એવો મારો અનુભવ છે. આ પુસ્તકનાં પ્રકરણો વાચકને ધીમે ધીમે એક નવી દુનિયામાં લઈ જશે. અહીં તમને તમે કરેલી ભૂલો સમજાશે. તમે ક્યાં અને કઈ રીતે ખોટા હતા એ પણ તમારું મન સમજશે, પરંતુ ત્યાંથી અટકી ન જતા. માત્ર ભૂલ સ્વીકારી લેવાથી પરિસ્થિતિ બદલી શકાતી નથી. એ ભૂલમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ પણ કરવો જ પડે છે. ગઈ કાલ સાંજ સુધીની તમામ ભૂલોને ઓળખી લઈને આજ સવારથી એ ભૂલોની તમારા જીવનમાંથી બાદબાકી કરશો તો જ તમને એક આદર્શ સંબંધ મળશે.
લગ્‍નેતર સંબંધમાં સમાધાનો કરવાં, જૂઠું બોલવું, જાતને અને બીજાને છેતરવા… અસલામતીની પીડામાંથી પસાર થવું અને સાથે સાથે સમાજની નજરમાં નીચા પડવું, બાળકોની નજરમાં પણ ગુનેગાર સાબિત થવું…. આ બધું સહન કરવાને બદલે જે સંબંધ તમે તમારા મનથી સમાજની સામે સ્વીકાર્યો છે તે સંબંધમાં રહેલી ઊણપોને શોધીને દૂર કરવાથી કદાચ વધુ શાંતિમય અને સુખમય જીવન મળી શકે છે. આ પુસ્તક ગીતા, કુરાન, બાઇબલ કે ગ્રંથસાહેબ નથી જ! આ પુસ્તક વાંચવાથી કોઈ જાદુઈ લાકડી નહીં ફરે.
આ પુસ્તક વાંચી લેવાથી તમારાં લગ્‍ન બગડ્યાં હશે તો સુધરી નહીં જાય અને થવાના હશે તો આદર્શ પુરવાર નહીં થાય. આ પુસ્તકમાં કેટલાક એવા અનુભવો છે, કેટલીક એવી માહિતી અને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે જેને તમારે સમજી, ઓળખીને અપનાવવી પડશે. તમારે જો તમારું લગ્‍ન સુખમય બનાવવું હોય તો તમારી પોતાની ફૉર્મ્યુલા પુસ્તકમાં આપેલી વિગતો, માહિતીઓ અને અનુભવોના આધારે શોધી કાઢવી પડશે. ટૂંકમાં આ એક પીરસેલી થાળી છે. તમારે કઈ રીતે, શું અને કેટલું જમવું છે એ તમારે નક્કી પણ કરવું પડશે, તમારા પોતાના હાથથી જમવું પણ પડશે અને કોળિયા ચાવીને ગળે ઉતાર્યા બાદ પચાવવા પણ પડશે.
જે સંબંધ તમારે જીવવાનો છે એ સંબંધ કઈ રીતે જીવવાથી શાંતિ અને સુખ મળે એ દિશા કોઈ બતાવી શકે, પરંતુ એ દિશામાં પગ ઉપાડીને જવાનું તો તમારે પોતે જ રહે છે. તમારે બદલે કોઈ પ્રવાસ કરે, તમારે બદલે કોઈ જમી લે, તમારે બદલે કોઈ દવા લે કે તમારે બદલે કોઈ તમારું લગ્‍ન સુધારી શકે એ શક્ય નથી. માણસમાત્રને સુખ અને સ્વીકારની શોધ હોય છે. શાંતિ એનું પરમ ધ્યેય હોય છે.
આ મેળવવા માટે ક્યાંય બહાર જવાની, ભટકવાની કે શોધ કરવાની જરૂર નથી હોતી. આ ત્રણેય તત્ત્વો તમારી અંદર જ છે. તમારી ત્વચા, લોહી અને માંસની જેમ તમારા અસ્તિત્વનો ભાગ છે. તમારી અંદરથી એને શોધી કાઢીને એને તમારા રોજિંદા જીવનનો ભાગ બનાવવો એ તમારી ફરજ છે.
ઈસુ ખ્રિસ્તે કહ્યું હતું એમ, “જેણે પાપ ના કર્યું હોય એ પહેલો પથ્થર મારે.” આપણે સહુ આ વાક્યને યાદ રાખીને જીવવાનો પ્રયાસ કરીશું તો કદાચ કોઈ એકબીજાને પથ્થર નહીં મારે!
I Love You ! : સુખ અને સ્વીકારની શોધ -A Book ની પ્રસ્તાવના By કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય

ચાલ બેઉ જણા પીવા બેસીએ…

pexels-photo-935872.jpeg

શનિવારનું સુખન…..

” ચાલ બેઉ જણા પીવા બેસીએ,
એક પ્યાલો ગમનો, ને બીજો ખુશીનો
ઘૂંટવા નહિ પણ ઘૂંટમાં ઉતરવા જ સ્તો.

મને ય ખબર છે કે તું બેસે છે એ પહેલા
‘ચાહ’ પણ જોડે જ લઇ આવે છે કપમાં,
ને રકાબીમાં વગર અવાજે હું ગટકાવું છું.

બિસ્કિટ અને ચેવડો-ચવાણું કરતા પણ
આપણને માફક આવે છે વાતોના વડાં.
ત્યારે ‘મરચાં’ને તું ઘડીક વાર બાજુ મૂકી
સાકરની ગાંગડીઓ રાખે છે ડબ્બામાં.

સો સ્વિટ!

ચાલ આવ જલ્દી આજે પણ ફરીથી
ગમ અને ખુશીના કૉમ્બોપેક લઈને
બેઉ જણા પીવા બેસીએ.”

– મુર્તઝા ‘અલ્ફન’

જો તમને એમ લાગવા માંડે કે…

શું તમને પણ એવાં લોકોને ‘ખુલ્લા પાડવા’ ગમશે?

friends

જે રીતે અત્યારે આપણા દેશમાં બધી રીતે ‘કપડાં-ઉતાર, ‘ચિર-હરણ’, ‘નાગાઈપણું’ ભજવાઈ રહ્યું છે, તે જોતા મને પણ મારા નિકટતમ અને કમીના દોસ્તોને ખુલ્લા પાડવા છે.

એ દોસ્તો એવાં પ્યારા છે અને નજીક છે કે જેઓ…

👉 સોશિયલ મીડિયાથી દૂર જ વસવાનું પસંદ કરે છે.

👉 સખત મહેનત કરી સાવ લૉ-પ્રોફાઈલથી બહાર આવી હાયર પ્રોફેશનલ લેવલ બનાવે છે.

👉 પારકી પંચાતમાંથી ‘પંચાત’ કાઢીને દિલદારી ‘ચેટ’ કરવું પસંદ કરે છે.

👉 બેશરમ બનીને મને પણ મદદ કરવા તૈયાર હોય છે.

👉 તેમના બૈરાં (આઈ મીન એક જ બૈરુ હોં!) છોકરાંવને કદાચ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ તો ના લઇ જઇ શકે પણ સિદ્ધપુરની જાત્રા ય જલસાપૂર્વક કરાવી શકે છે.

👉 ખુદા કરતા પણ પહેલા ખુદ પર ‘સખ્ખત’ ભરોસો રાખે છે.

👉 જરૂર પડે ત્યારે કેશની ગોઠવણ પણ કરી આપે છે, ને પછી “ક્યારે પાછા આપીશ?” એવું બોલવાનું સાવ ભૂલી જ જાય છે.

👉 મોબાઈલી વાતચીત ડાયરેક્ટ દિલમાં જ રેકોર્ડ કરે છે એ પણ ઝેડ સિક્યોરિટી સાથે.

👉 ભેંટ આપવામાં સાવ કંજુસાઈ કરે પણ ‘ભેંટી પડવામાં’માં બંને હાથોનો ખજાનો ખુલ્લો મૂકી દે છે.

👉 “તું તારું કરને બકા!” નું ધોરણ અપનાવી અલ-મસ્ત લાઈફ જીવવામાં અને જીવડાવવામાં માનતા જીવડાં છે.

👉 કદાચ લાઈફમાં બહુ મોટ્ટું અચિવમેન્ટ ન કરી શક્યા હોય પણ ‘બીજાંને આગળ કરવામાં પાછળ પડી જાય’ એવાં છે.

મને તો એવાં સંતાયેલા, કમીના અને ડાર્લિંગ દોસ્તોને ‘નાગા કરવા કરતા, ખુલ્લા પાડવું’ જ ગમશે.

શું તમને પણ ગમે?- તો તેમને ટેગવામાં શરમ શેની હેં ?

ક્યાં છે આવાં ‘રામા-ક્રિષ્ના’?

TR-MAX

જેમ ‘ફૂટ’પાથ સાહિત્યના ઢગમાંથી કેટલાંક પુસ્તકો ‘સોલ પાઠ’ રૂપે મળી આવે છે એ જ રીતે સિરિયલ્સના ઢગલાંની વચ્ચે તેનાલીરામા સિરિયલે તેની મજેદાર ઓળખ બનાવી છે.

મન-મગજ, મસ્તી-મનોરંજન, માહિતી, મહોબ્બત, મહારાજી, મંત્રી-મૈત્રી મંડળ, માતૃભાવના જેવાં કેટલાંય ‘મમ’ તત્ત્વોનું બ્રાન્ડિંગ કરતા પંડિત રામા-ક્રિષ્ના, મહારાજ ક્રિષ્ણ દેવરાય, રાજગુરુ તથાચાર્ય, મંત્રી તિમારૂશુના પાત્રોએ વિજયનગર સામ્રાજ્યનું સુપર્બ રી-પ્રેઝેન્ટેશન કરી બતાવ્યું છે.

ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં પણ સતર્કતા, પ્રોટોન જેવો પોઝિટિવ એટીટ્યુડ, હિમાલય કરતા પણ ઊંચું લક્ષ્ય, માલિક પ્રત્યેની સંપૂર્ણ વફાદારી, કામ કરીને બતાવાતો દેશપ્રેમ તેમજ આ બધાથી પણ બુલંદ ‘ખુદની અંદર રહેલા ખુદા પર પુરેપુરો ભરોસો’ રાખતો સાવ લો-પ્રોફાઇલી ભોળો તેમજ સુપર ચતુર રામાક્રિષ્ના….બીરબલ જેવાં રત્નોમાં સ્થાન પામી આપણને ઘણું બધું શીખવી રહ્યો છે.

ભલેને અલગ-અલગ (જૂની) ઘટનાઓનું ક્રિયેટિવ કોમ્બિનેશન કરી રી-પેકેજીંગ કરવામાં આવ્યું છે, છતાં તેને પણ હળવું ફૂલ અને હટકે બતાવી ડાયરેક્ટર અભિમન્યુસિંઘે તેની ટેલેન્ટને જાળવી રાખી છે.

અને એટલે જ રામાયણ, મહાભારત, ભારત એક ખોજ, ટીપું સુલતાન સિરિયલ્સ પછી આજે તેનાલીરામા પ્રાઈમરી ટેક્સ્ટ બૂકની ગરજ સારે છે. બેશક! કપિલ શર્માના ‘પાસ્ટ’ એપિસોડ્સ, અને તેનાલીરામાના ‘કરંટ’ એપિસોડ્સ મારા મતે મનોરંજનની બેસ્ટ દવા છે.

અત્યારે દેશને ક્રાઇમ ‘પેટ્રોલ’ની નહિ, પણ તેનાલીરામના તેલની ઘણી વધારે જરૂર છે. ‘ચોટી બાંધવા’ ! 👳‍♀️

(Photo Credit: YouTube)

‘જાગવાની રાહ’માં….

KhudaVand

વ્હેલી સવારે ક્યારેક તે 
‘ગીતા’ની ગાંસડી પીઠ પર 
ઊંચકી જાય છે,

તો કેટલીકવાર 
ભરબપોરે ‘બાઇબલનું બંડલ’
ખભે નાખી લઇ જાય છે.

ઘણીવાર ‘કુરાનનું કાર્ટન’ 
માથે લઇ જતા જોયો ત્યારે,

એ બંદાને સવાલ કર્યો કે..
“શું ‘આ બધાં’ને તમે વાંચો પણ છો ?!?!?”

ત્યારે ગળે અને ગાલેથી પસીનો લૂંછતા 
સહજ અને સજ્જડ જવાબ આપે છે…

“એમાં શું હોય છે એની મને હજુયે જાણ નથી 
પણ દિવસે એમાંથી મારી રોજી-રોટી નીકળે છે,

અને રાતે તેના ખાલી થયેલાં ખોખાંઓની 
પથારી પર આરામથી સુઈ જાઉં છું,
વ્હેલી સવારે જલ્દી પાછા ‘જાગવાની રાહ’માં….”

– મુર્તઝા ‘અલ્ફન’

ફોટો © Murtaza Patel

દુનિયાના સોફિસ્ટિકેટેડ કતલખાના એટલે…

Blood-Sucker_Dracula

શું ધૂળ ડેવલપમેન્ટ થયું છે?!?!?!

પહેલા ફિઝીકલી ગુલામીમાં જીવવા મજબૂર થવું પડ્યું અને હવે ડિજીટલી ટેકનો-ગુલામ બની ચુક્યા છે.

આપણી ખુદની મહેનતના જ પૈસાને મેળવવા માટે ભિખારી બનીને બેન્કને દર વખતે આપણી ઓળખ સાબિત કરીને આજીજી કરવી પડે છે.

આ કેવી લાઈફ?!?!?

આપણા દેશની તો સમજ્યા બીજાં દેશોને પણ પોતાના ડોલર-યુરોના ધોરણે નચાવી એવાં ‘સ્માર્ટ’ કહેવાતા નિયમોમાં બાંધી (બલ્કે ગોંધી) રાખી આપણી કહેવાતી આઝાદીને ગુલામીયતમાં લઇ લીધી છે.

આટલી બધો લોભ, કેટલી બધી લાલચ?!! દિવસ દરમ્યાન ખુશીથી બે ટાઈમનું જમણ અને મંજન કરવા માટે પણ બીજાંની પર્સનલ બાબતોને પચાવી, તેની આવક ચાવીને રાજ કરવું!!! આ કેવી અધમ માનસિકતા કેળવાઈ રહી છે??!?!?

બેંકોના આવા જ જુલમને લીધે જ કોઈક માઈનો લાલ ક્રિપ્ટો-કરન્સી લઇ આવ્યો હશે અને આજે હવે એને પણ પોતાના કબ્જામાં લઇ લેવાના ખૂબ ઊંચા પ્રયત્નો થઇ રહ્યાં છે.

આમ તો કંમ્પ્લેઇનને બદલે હંમેશા કોમ્પ્લિમેન્ટ તરફ વધારે નજર રાખું છું છતાં ઝીંદગીની અમૂક બાબતો એટલી પરેશાન કરી મૂકે છે કે…ન છૂટકે બળાપો બહાર નાખવો જ પડે છે. એ નિયત ‘રાખી’ને કે ‘એક ના એક દિન તો ‘મેરે કરન-અર્જુન આયેંગે…!

આજે મોરલો નહિ પણ…પેઈનફુલ પોપટ:

“દુનિયાના સોફિસ્ટિકેટેડ કતલખાના એટલે ‘બેંક્સ તેમજ વ્યાજખાઉ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ. તુમાખીમાં આવીને તેઓ જે પણ કરી રહ્યાં છે તેમનું ફળ એમને ભોગવવું પડશે.”

बापू, सेहतके लिए तू तो HONEYकारक है !

Haanikaarak-Bapu-Dangal

“વોહ તો હમે બાદમેં માલૂમ હુવા કે અસલી ‘સેહત’ કે હોવે હૈ.
ઉન્હોને હમકો સિખાયા. હમારે અંદર પડા હુવા થા ના વોહ ડર…ઉસી કો બાર નીકાળ કે. બસ! ઇસીલિયે હમારે પાપ્પા પર સબસે જ્યાદા વિસ્વાસ હોવે હી હોવે હે.”

ગીતા-બબીતા ફોગટ સિસ્ટર્સના બચપણની જો કંડીશન જ એવી હોય કે જેમાં તેમને ખુદની અંદર રહેલી કસ્તુરીની મહેક તેમને ન સુંઘી શકાતી હોય ત્યારે મહાવીર જેવાં હિરા-પારખું બાપને ન મળેલા ‘ગોલ્ડ મેડલ’ને ગોલ બનાવી સોનામાં સુગંધ ભેળવેલી દિકરીઓ દ્વારા જીંદગીનું કંડીશન કરવાની પહેલ કરવી જ પડે છે.

બેશક! આમીરખાન મલ્ટી-ટેલેન્ટેડ આર્ટીસ્ટ છે, માર્કેટર છે. એનામાં એ આવડત છે જ કે તેની ફિલ્મો જોનારમાં ‘કાંઈક કરવાનું બીજ’ તો રોપવું જ. માત્ર ફિલ્મો દ્વારા ‘સંદેશો’ આપીને બેસાડી રાખવા કરતા તેનો દર્શક સીટ પરથી ઉભા થઇ કાંઈક ન થયેલું કરવા મંડી પડે ત્યારે ‘ઉઠો જાગો’નું વિવેકાનંદી આહવાન પ્રેક્ટિકલ સાબિત થયેલું દેખાય છે.

એની પાછલી ફિલ્મો હજુ પણ જોઈએ તો તાજી ને તાજી જ લાગે છે. અને હવે આવતા મહીને બોનસ પેક તરીકે તેની ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ પણ મળવાનું છે.

દંગલ ફિલ્મ માટે એક વર્ષ પછી કહેવાનું મન એટલા માટે થયું કે મારા માટે તેની અસર એક વર્ષિય નથી રહી. આવનારાં વર્ષોમાંય ખુદની અંદર આઈડિયાનું, પેશનનું દંગલ સતત ચાલતું જ રહે એવી માસ્તરી કંટીન્યુટી આ ફિલ્મ દ્વરા મળી છે.

આપણા દેશમાં સંદિપ માહેશ્વરી, જયભાઈ, સ્નેહ દેસાઈ, હિમીશ મદાન જેવાં મસ્ત-મજ્જના મોટીવેટર્સ યંગિસ્તાનને તેમના કન્ટેન્ટ દ્વારા દિમાગી દંગલ કરાવતા રહે છે. આવનારાં દશકમાં એક પાવરફૂલ અને યંગ-માઈન્ડ ઇન્ડિયાનું પ્રોડક્શન તૈયાર થઇ રહેલું દેખાય છે.

बापू, सेहतके लिए तू तो HONEYकारक है !

મહાવીરા મોરલો:

“જે ખુદને ‘ટોર્ચર’ કરી બીજાં માટે ‘ટોર્ચ’ બની પાવર પૂરો પાડે છે એ વ્યક્તિ ‘મહાવીર’ જ હોય છે.”

(Photo Credit: BollywoodHungama.com)

“મ્હારી છોરી કિસી છોરે સે કમ હે કે!!?’

Sapne-Huve-Badey

એક નાનકડા શહેરના ઘરમાં બે ભાઈઓ સાથે રહે છે. મોટોભાઈ નાનકડી વિચારધારા વાળો છે, જ્યારે નાનોભાઈ મોટી વિચારધારા વાળો.

મોટા ભાઈની પાસે તો એક નાનકી દિકરી છે. પણ જ્યારે નાના ભાઈને પણ પહેલું બાળક દિકરી તરીકે જન્મે છે. મોટાભાઈને ખચકાટ તો થાય છે. પણ નાનો ભાઈ એ જન્મેલી દિકરીને એમ કહીને ઉછેરે છે.: “તું મેરા બેટા બનેગી.”

નાના ભાઈને નસીબમાં બે દિકરાની દૌલત વધારે મળે છે. તોયે પહેલી દિકરીને ભણતરની કમાણી સાથે પિતાનો પ્યાર બોનસમાં થોડો વધારે મળ્યો છે, એટલે ચહેરો, દિલ અને દિમાગ એકદમ મસ્ત રીતે ખીલ્યા છે.

સમયનું વહાણ વર્ષો પછી આગળ સરકયું છે. દિકરીનું દિમાગ હવે ટેક્નિકલ બન્યું છે. તેની થિયરીને ધાર નીકળે એ માટે તેને હાર્ડવેરનું પ્રેક્ટિકલ જ્ઞાન લેવાની સલાહ અપાય છે. પણ ઘરના મોભી હોવાને લીધે મોટાભાઈની પરવાનગીમાં નન્નો મળે છે. છતાંય નાનોભાઈ કુનેહ વાપરી દિકરીને ટેક્નિકલ ઇન્સ્ટીટયુટમાં મોકલી દે છે.

થોડાંક મહિના પછીનું ફાસ્ટ ફોરવર્ડ! …

દિકરી ટેક્નિકલ કોર્સ કમ્પ્લીટ કરી ચુકી છે. ઘરના લગ્ન-પ્રસંગમાં લાઈટ જાય છે. ફ્યુઝ-બોર્ડમાં ખોટ વર્તાય છે. ત્યારે એક ટેકનિશિયનની છટા અને અનુભવથી દિકરી અંધારિયા પ્રસંગને (અને ખુદને પણ) ‘પ્રદિપ’ કરી બતાવે છે.

ત્યારે મોટાભાઈ, તેની દિકરી, નાનોભાઈ અને તેના દિકરાંવ મો વકાસી જોયા કરે છે. અલબત્ત દરેકની જોવાનો અંદાઝ ‘સેમસંગી’ બન્યો છે.

મોટોભાઈ નાનાભાઈને કહે છે: “તારી પાસે ખરેખર ૩ દિકરાઓ છે.”- ત્યારે નોનોભાઈએક મોટી વાત કહે છે: “ના રે, દિકરી તો દિકરી જ હોય છે. મારી પાસે તો બે દિકરા છે પણ એક પ્યારી દિકરી છે.” 👸

‘મોતી-વેટિંગ’ મોરલો: “મ્હારી છોરી કિસી છોરે સે કમ હે કે!!?’
——

સેંકડો કન્ઝ્યુમર્સ પ્રોડકટ્સ તૈયાર કરતી સેમસંગ બ્રાંડે ભારતીય કલ્ચરને ધ્યાનમાં રાખી આ આખી ઘટનાની એડવર્ટાઇઝમેન્ટ દ્વારા ‘મહિલા સશક્તિકરણ’ની નસ બરોબર પકડી છે.

#Women #Empowerment #India #SamsungAd

“કેમકે…હવે તું રેસમાં નહિ, પણ ‘રેશમા’ છે.”

Ruta_Desai

જસ્ટ ઈમેજીન!…..જે યુનિવર્સિટીમાંથી…

જાવા લેન્ગવેજના શોધક જેમ્સ ગોસ્લિંગ, ખાંટુ ગણિતજ્ઞ જોહન નેશ, ફોટોશોપ સોફ્ટવેરના સ્થાપક ચાર્લ્સ ગેશ્ક અને પેલો જગવિખ્યાત ‘ધ લાસ્ટ લેક્ચર’ બુકનો ઇમોશનલ વક્તા પ્રોફેસર રેન્ડી પોશ નીકળ્યા હોય…

એવી અમેરિકાની કાર્નેગી-મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગુજ્જુ છોરી (ફોટોમાં) ઋતા દેસાઈ જ્યારે રોબોટિક ટેકનોલોજી સાથે કાંઈક ઈનોવેટિવ કરી બતાવે ત્યારે માત્ર અનાવિલ જ્ઞાતિનું જ નહિ, પણ આખા ગુજરાતનું, પુરા દેશનું માર્કેટિંગ આપોઆપ થઇ જાય.

અમદાવાદ અને સુરતમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ લીધા પછી ઋતાએ તેની ટેરેફિક ટેક્નિકલ સ્કિલ્સ વડે ગૂગલ- સાયન્સ જીનિયસની સ્કોલરશિપ મેળવી. તેના જોર પર કાર્નેગી-મેલોન યુનિવર્સિટી (CMU)માં બિન્દાસ્ત એન્ટ્રી લઇ રોબોટનું એડવાન્સ લેવલનું જ્ઞાન મેળવવાનું શરુ કર્યું.

સર્ચ-રિસર્ચના દરિયામાં ડૂબકી મારી ખુદના પેશનને રોબોટ જેવું હાઈપર બનાવી દીધું. અને એટલે જ લેટેસ્ટ સમાચારકે અનુસાર તેણે તેની ટિમવર્કથી રોબોટિક-ડેવેલોપમેન્ટ કીટ તૈયાર કરી છે. જે રોબોટિક્સ-ટેકને ઘણી સિમ્પલ બનાવી શકવાનો પાવર ધરાવે છે.

તેના દ્વારા આપણને ગમે એવો રોબોટ પળવારમાં ડિઝાઈન કરી શકીએ છીએ. (જાણે કોમ્પ્યુટરની કોઈ ગેમ રમતા હોઈએ તેમ). તે કેવી રીતે ચાલશે-ફરશે-અડશે-દોડશે કે વિભિન્ન કાર્યો કરશે એ બધું જ આપોઆપ તે સોફ્ટવેર જ સમજી જાય અથવા સમજાવતું જાય.

(ટૂંકમાં પ્રાથમિક શાળાના બાળકોને પણ પોતાનો નાનકડો રોબોટ બનાવવામાં કોઈ મધર-સિસ્ટર ન રોકી શકે એવો અલ-મસ્ત પ્રોગ્રામ છે.)

એનું એક સિમ્પલ કારણ છે કે: “સમસ્યાને હલ કરવાની કુતુહલ વૃત્તિ અને કામ પ્રત્યેની ફનાગીરીના સ્વભાવને લીધે જ બાહોશ અનાવિલ રત્નો પાકે છે.” -આવું મુરબ્બા જેવાં મારા પ્રિય દોસ્ત Amit Desai તેમના ઉજાશ મેગેઝિનમાં જણાવે છે.

આપણે ઋતાને ઝાડ પર ચડાવવી નથી. કારણકે એ પણ એવા જ જીનિયસ લોહીથી પાકેલી છે જે તેને સતત એક્ટિવ રાખે છે. તમે ઋતાની લાંબી પ્રોફાઈલ તો જુઓ યાર! એવી છે કે મને તો આપોઆપ બોલવાનું મન થઇ આવ્યું કે:

બકુડી, તું જ્યાં છે ત્યાં જ ઠીક છે. તારામાં રહેલા રોબોટીક્સ કીડામાંથી રેશમ પેદા કરતી રહેજે. વખત આવ્યે એનો રેશમી લાભ બીજાં બાળકોને પણ આપજે. જે રીતે ‘કોઈકે’ તને આપ્યો છે. કેમકે હવે તું રેસમાં નહિ, પણ ‘રેશમા’ છે.

(આંસુ વિનાનો) મમતા મોરલો:

“દિકરી….એ પોતાના માતા-પિતા માટે માતૃત્વ લઈને જન્મતી સ્ત્રી છે.” –

ઋતાની પ્રોફાઈલ લિંક: http://www.cs.cmu.edu/~rutad

વિડીયો લિંક: https://youtu.be/PGpTsQtznw4 

#IndianGirl #Innovation #Robotics #Technology