નાઇલને કિનારેથી….

સમૃદ્ધિ…..વિચારોથી, વાણીથી, વર્તનથી, અનુભવથી!

Tag Archives: મિસર

ગળાને મળતો નાનકડો ગળ્યો એવોર્ડ એટલે…કાક !

kahk-An Egyptian Sweet

સૌથી પહેલા તો અહીં જે ફોટોગ્રાફ મુક્યો છે એને બરોબર જોઈ લો અને પછી આગળ વાંચો કે વસ્તુ શું છે?

હમ્મ્મ ! તો હવે જાણો કે…પ્રસ્તુત દેખાતી વસ્તુ માટે ‘ઘણાં થોરાંમાં ઘન્નું’ કહી દઉં…..

” મેંદો, બેકિંગ પાવડરના મિક્ષ્ચરને અસલી ઘી + અસલી બટરમાં લોટ બાંધી તેને તેની વચમાં કાજુ+બદામના પાવડર+અસલ મધમાં મેળવેલું અરેબિક ખજૂરનું પેસ્ટ બનાવી તેને ગોળો આકાર આપી ઓવનમાં બ્રાઉન બેકિંગ કરી, ઠંડા પાડી તેની પર પાકી સાકરનો લિસ્સો પાવડર ભભરાવી ખુદને પહેલા અને પછી આખી ફેમિલીને ખવડાવવા આવતી આ કુકીઝ (દેશી બિસ્કીટ)ને ‘કાહ્ક (ચાલો, પેલી મંજરી વગરનો) ‘કાક’ પણ બોલશો તો ચાલશે.

અહીં ઈજીપ્તમાં ફાતેમીદ સમયથી વર્ષો વર્ષોથી ખાસ રમઝાન મહિનાના છેલ્લાં દિવસોમાં ટ્રેડિશ્ન્લી કાક બનાવવાનો અને ખાવાનો બહુ મોટો મહિમા છે.

ઈદના મૌકા પર અહીં મિસરીઓ એકબીજાંને આવી મિસરી-યુક્ત કાહ્ક ખવડાવવામાં, ગિફ્ટ આપવામાં મોટા એવોર્ડ જેવું સન્માન ગણે છે.

જો કે અહીંના ઘી-મધ-ખજૂરનું જોર એવું છે કે મારા જેવો અમદાવાદી તો માંડ બે કાકમાં જ ‘બેક’ થઇ જાય છે. એટલે જ સાહેબ ! લખવાની બાબતમાં પણ મેં આજે થોડું મોણ ઓછું જ રાખ્યું છે. આફ્ટરઓલ રોઝા અભી બાકી હૈ…ઈદ અભી આગે હૈ…મેરે દોસ્ત! “

(ફોટો-ક્રેડિટ: thesweetexplorer)

Advertisements

સાચો ‘રફી’ હોય કે ‘સઈદ’ એ તો સદાય ‘આસપાસ’ જ રહેવાનો….

Fans of Rafi

આમ તો આફ્રિકાના કોઈક ગામમાં, અમેરિકાના ટાઉનમાં કે મિડલ-ઇસ્ટનાં કોઈક મોહલ્લામાં જાઓ ‘અમિતાપ્પચ્ચન’ના નામે લોકો ઇન્ડિયન કે ઇન્ડિયાને ઓળખે. અહીં કેરોમાં પણ નાનકડા ડ્રાઈવરથી માંડી કોર્પોરેટ ડાયરેક્ટર્સમાં પણ બચ્ચનબાબુ બવ ‘વાલા.

પણ થોડાં મહિના પહેલા મારા ઘરની જ સામે આવેલી મોટી સ્ટેશનરી-બૂકશોપમાં જવાનું થયું, ત્યારે પાછળથી અવાજ આવ્યો: “ઇન્તા હિન્દી?” (તમે ઇન્ડિયન છો?)- ત્યારે ફરીને હસતા મોંએ મેં હા ભણી. તો તુરંત બીજો સવાલ થયો. “Do You know Muhammad Rafi? I’m big fan of him.” ને બસ મારું શોપિંગ ત્યાં જ અટક્યું.

મુહંમદરફી સાહેબના નામે ઓળખે એવો પહેલો બંદો એટલે (ફોટોમાં દેખાતો) આ મુહંમદ સઈદ ચાચા.

શરૂઆતમાં થયું કે ‘રફી ફેન’ના નામે કદાચ એમના ૨-૪ ગીતોની ઓળખ આપી બાપુ મને એમની ફેનગીરી બતાવશે. પણ કાચી સેકન્ડ્સમાં જ એમના મોબાઈલમાં રહેલું પાકું રફીકી કલેક્શન……..

હમભી અગર બચ્ચે હોતે નામ હમારા હોતા”..(ફિલ્મ: દૂરકી આવાઝ)

દિલકે આઈનેમેં તસ્વીર તેરી રહેતી હૈ”.. (ફિલ્મ: આઓ પ્યાર કરે)

કૌન હૈ જો સપનોમેં આયા, કૌન હૈ જો દિલમેં સમાયા (ફિલ્મ: ઝૂક ગયા આસમાન),….

જેવાં સોંગ્સ જોયા- જાણ્યા પછી મને વાત થોડી સિરિયસ લાગી. ને મારાથી પણ એક સોંગ નીકળી ગયું: “આ ગલે લગ જા મેરે સપને મેરે અપને મેરે પાસ આ….”

ચાલો ગીત-સંગીત તો સમજ્યા પણ કયા હીરો પર ફિલ્માવવામાં આવ્યું છે એની પણ ડીટેઇલ્ડ વિગતો આપી શકે તો બેશક આ મોહબ્બતીને એવા મોહમ્મદી તરફ માન કેમ ન ઉપજે?- એટલે ચાર દિવસ પહેલા નક્કી કર્યું કે આ પોસ્ટ લખવાનું મોટિવેશન મેળવવા જ્યારે એમને પાછો મળું ત્યારે એમની સાથે સેલ્સમેની ફોટો પણ પાડી લઉં.

તો જાણે મારા દિલની વાત સમજી ગયા હોય એમ ચાચાએ બે દિવસ પહેલા સામેથી ડિમાંડ મૂકી કે “દોસ્ત, મને રફીસાહેબનું એક મોટું પોસ્ટર આપીશ, જેથી હું મારા રૂમમાં કાયમી લટકાવી શકું અને એમના દીદાર દરરોજ કરી શકું?.….” – હવે ફોટો જોયા પછી પૂરાવાની શી જરૂર?

હું માનું છું કે આ મુહંમદ સઈદચાચા જેવાં બીજાં ઘણાં મિસરી ચાહકો હશે જેઓ આપણા હિન્દુસ્તાની સંગીત પાછળ ડોલતા હશે. વાત માત્ર રફીસાહેબની જ નથી. બીજાં અનેકાનેક સંગીત રત્નો છે, જેઓના સુપર્બ-મધુર સૂરોએ બીજાં છેડા પર સૂરાવલીઓ છેડી છે.

આવા Fan કરતા પણ વધારે ‘AC’ જેવાં સાંગીતિક ચાહકો જોંઉ છું ત્યારે થાય છે, કે દિલથી કરેલા કોઈપણ કામનાં વેવ્ઝ ધીમધીમે આખા આલમમાં વગર વિઝાએ તેના ચાહક સુધી પહોંચી જ જાય છે.

(પોસ્ટર આપી નીકળતી વખતે મસ્તી સૂઝી: “ ચાચા, ફિલ્મ સંગમનું રાજ કપૂર પર ફિલ્માયેલું ‘બહારોં ફૂલ બરસાઓ મેરા મહેબૂબ આયા હૈ… સાંભળ્યું જ હશે ને?- તો ચાચુ બોલી ઉઠ્યા ‘હે ભાઈ ! એ તો રાજેન્દ્રકુમારે સૂરજમાં ગયું છે.)

સાચો ‘રફી’ હોય કે ‘સઈદ’ એ તો સદાય ‘આસપાસ’ જ રહેવાનો.

આજની આ મુહંમદ રફી-જુલાઈ, ‘સઈદ’ને અર્પણ….

મિસરીમુગન્ની મોરલો:

“ટંગસ્ટનનાં કે ગ્રાફેનનાં તાર કરતા પણ અનેકગણા મજબૂત સૂરીલાં તારો દિલમાંથી નીકળી ‘ટંગ’ દ્વારા પ્રસરેલાં હોય છે. અને એવાં જ સૂર વ્યક્તિને ‘તારો’ (સ્ટાર) બનાવે છે.”

તોરશી: એક તમતમતું મસાલેદાર અરેબિયન અથાણું

Torshi- An Arabic Vegiterian Salad

Torshi- An Arabic Vegetarian Salad

રસદાર લીંબુ, ગાજર-કાકડી-સલગમના ઉભા કાપેલાં ટુકડાં, આખેઆખા ઓલિવ (જેતુન) , બહુ તીખા ન હોય એવા મરચાં અને અરેબીક મોટી કોથમીરનાં બારીક ટુકડાં તેમજ લાલ મરચાંની અધ-કચરી ભૂકીનાં મસાલેદાર કોમ્બિનેશનને……

…..નમક અને થોડા સરકા (વિનેગર)વાળા પાણીમાં મિનીમમ ૨૪-૪૮ કલાક સુધી પચાવી રાખી જે રેસિપી તૈય્યાર થાય તેને આપડી દેસી ભાસામોં લીલું અથાણું કહી શકાય. પણ અહીં અરેબિક જમાત તેને ‘તોરશી’ કહે છે.

આમ તો અસલમાં ‘તોરશી’ એટલે પેલું સફેદ અને ખાટું સલગમ છે. પણ વધુ ભાગે લોકો તમતમતા આ મિશ્રણને જ તોરશીથી ઓળખી અરેબિયન્સ લગભગ દરરોજ ટેસડા લઇ ખાય છે.

જેઓ અથાણાં-સલાડના શોખીનો છે, તેઓ મારી જેમ શરૂઆતમાં ચાખે ત્યારે ‘ઓહ્ફ્ફ…નો ભાવે આ તો બાપલ્યા’ બોલી શકે. પણ જો એક વાર જીભે ચડી જાય પછી ‘ઓહ્ફ્ફ…આના વગર તો જમવાનું કેમ હાલે બાપા’ બોલાઈ ચ જાય.

ભલેને પછી દિવસો રમઝાનનાં હોય કે…….’તૈણ મહિના લાગી ગ્યા’વાળા હોય. 🙂

“કાઠિયાવાડનો આ રોટલો ય કેવો? સાંભળો…

“મારાં વા’લાવ આપડું ગુજરાત ભલેને ૫૫ વરહનું થ્યું હોય પણ એ દિવશે દિવશે જુવાન થતું જાય સી. ને ઈમાંય જો આ કાઠીયાવાડની ધીંગી ધરા સે તો આખું ગુજરાત જીવતુંસ. ને પેલું હું કે’વું….વાઈબ્રન્ટ પણ…”
– કાઠીયાવાડને હજુયે અડધું ભટકેલા જીવ મુર્તઝાચાર્ય.
—- —-
મિસરમાં બેસી ગુજરાતની યાદને ફરીવાર તાજી તાજી વાગોળવા ગઈકાલે ઝવેરચંદ મેઘાણી નામના દરિયામાં (થોડી વાર માટે પણ ફક્ત કિનારેજ) ડૂબકી મારી આવ્યો. ને એમાંય અઢળક મોતીઓ દેખાયા હોવા છતાં એકાદ ઉપાડી લાવ્યો છું. જોઈ લ્યો એનું આહા ! વાહ !! પ્રૂફ.
— — —
“કાઠિયાવાડનો આ રોટલો ય કેવો? સાંભળો…
મંગલપુર ગામનો બાજરો હોય, ધ્રાંગધ્રાના પાણી ઘંટી હોય, દીધકિયા (જિ. સુરેન્દ્રનગર) ગામના કુંભારે બનાવેલી તાવડી હોય, મેરુપરગામની રાજપૂતાણીએ મધરાતે ઊઠીને મુઠ્ઠીએ મુઠ્ઠીએ ઘંટીમાં નાખીને પ્રભાતિયાંના સૂરે ગાતાં ગાતાં દળ્યો હોય.

ઈમાંથી ધોબેક લોટ લઈ માટીની કાળી રીઢી કથરોટમાં નાખ્યો હોય, પડખે છાલિયામાં ઓગાળેલા વડાગરા મીઠાનું પાણી લઈ લોટનો પીંડો બાંધ્યો હોય અને મા જેમ પહેલાં ખોળાના બાળકને હેતથી હુલાવતી હોય એમ પીંડાને બે હાથમાં લઈ રમાડતા રમાડતા રોટલો ઘડયો હોય ને તાવડીમાં નાખી ત્રાંબિયા જેવો શેડવ્યો હોય.

પછી ઈની કોપટી કાઢીને તાવણ્ય મૂકી હોય તો ત્રણ ત્રણ ઘર્યે જેની ફોરમ જાય ઈ નવચાંદરી ભેંસનું નખમાં ફાંહુ વાગે એવું ઘી ભર્યું હોય, કાઠિયાવાડની વાડીના કાંટાળા રીંગણાનું ભડથું અને ગિરની દેશી ગાયના શેડકઢા દૂધની તાંહળી ભરીને મૂકી દીધી હોય, ભગવાન શામળિયો ત્યાંથી નીકળ્યો હોય ને બાવડું ઝાલીને ભોજનના ભર્યા થાળ માથે બેસાડી દીધો હોય તો એના બત્રીસે કોઠે આનંદના દીવડા પ્રગટી જાય.

ઈ ન્યા બેઠો બેઠો રાધાજીને સંદેશો કહેવરાવી દે કે આપણને તો ભાઈ કાઠિયાવાડની ધરતી માથે ફાવી ગયું છે. તમને મારા વિના અણહરું લાગે તો તમે ય આંય વિયા આવો.’ શ્રી કૃષ્ણ ભગવાન કાઠિયાવાડમાં અમથા ભૂલા નહોતા પડયા. ઈ બાજરાના રોટલા, ઈ ગાયુંના શેડકઢા દૂધ, ઈ ગાજરના આથણાં, ઈ ગઢિયો ગોળ.

ઈ મે’માનગતિ ભાઈ, ભાઈ! આ બધું માણવા શ્રી કૃષ્ણ કાઠિયાવાડમાં ભૂલા પડયા હતા અને ગોકૂળ મથુરા મૂકીને જીવનભર આ ધરતી પર રહ્યા હતા. મહેમાનગતિનું મા’તમ આવું છે ભાઈ.”
— — —
મારા વાલીડાવ, આવો શુપર-ડુપર રોટલો જો ન્યા કણે મળી જાય તો નેક્સ્ટ વિઝીટમાં ઓણ જગ્યાએ આપણી ધૂણી ધખાસે ઈ પાકું.
-જય રાજાભાસુઅજુ !!!

નવું જોર, જોશ, જોબ અને જલસાંવાળો દિવસ એટલે સમ્મુલ નસીમ…

Sammul Nasim

 

.“સમ્મુલ નસીમ ” – મિસર અને મિસરીઓનો સૌથી મોટો ખુશહાલી ભર્યો આજનો દિવસ. અરેબિકમાં સમ્મુલ એટલે બનવાની શરૂઆત અને નસીમ એટલે મીઠો પવન, વાયરો.

જેમ ભારતમાં વસંતનો વાયરો ફૂંકાય અને વસંત પંચમીનો રોમાન્સ શરુ થાય એમ અહીં અરેબિક વસંતપંચમી ‘સમ્મુલ નસીમ’ને આજના દિવસે આખું ઈજીપ્ત સર આંખોથી લઇ દિલ-દિમાગના-ડીલના દરેક ભાગેથી ઉજવે છે.

એક અજીબ એહસાસ છે, લીલા છે…આજના દિવસમાં!!!

પાછલાં બે-ત્રણ મહિનાથી ઠુંઠા પડી ગયેલાં વૃક્ષોમાં રિફ્રેશિંગ હરિયાળી આવી ચુકી છે. (આ ફોટોમાં દેખાતી મારા ઘરની ગેલેરી પાસેનું ગુલમહોરી ઝાડ એ ઘટ્ટ લીલીછમ સાબિતી)

લગભગ બધી જ મિસરી સ્ત્રીઓ વહેલી સવારે ઉઠી પહેલા ટ્રેડીશનલી લીલું પ્યાજ સૂંઘે છે, ને મિસરી પુરુષ ઘરની બહાર નીકળી બે હાથે અંગડાઈ લઇ ‘નસીમ’ને બાંહોમાં ભરી લે છે…ને પછી અડધો કલાક સ્પેશિયલ મોર્નિંગ વોક કરી એ તાજો બને છે.

દિવસ દરમિયાન પરિવારોનાં ટોળા બાળકોને કાં તો બોટિંગ માટે નાઈલમાં લઇ જાય છે…કે સીધાં છબછબિયાં કરાવે છે. ને કોઈ એક ટાણું (કાં બપોરે અથવા રાતે) સૌ ભેગાં મળી માછલી, મીઠાઈ અને ફ્રુટ્સની જયાફત ઉડાવે છે.

બીજી તરફ આરબી (ગામડિયા) લોકો નવો હળવો ગલબૈય્યા (લાંબી બાંયનો પહોળો જાડો ઝબ્બો) બદલે છે અને ત્રીજી તરફ પોલિસ તેનો યુનિફોર્મ કાળામાંથી સફેદ ધારણ કરે છે.

બસ…નવું જોર, જોશ, જોબ અને જલસાંવાળો દિવસ અહીં ગમ અને ગીની ભુલાવીને સૌને એક બનાવે છે.

” આવો તહેવાર વારંવાર મનાવાય તો કેવું ‘નસીમ’ !!!
મારું-તારું ને બદલે, એકમેકમાં સમાય એ જ ખરું નસીબ.” –

– મુર્તઝાચાર્ય- ઈ.પૂ.૨૦૧૫, નાઈલને કિનારેથી…

આવું દેખાય ત્યારે ‘પાણી પાણી’ થવાય જ ને!

Bank_of_Nile_River

શર્ટનાં બટન બાંધતા બાંધતા જ (પેન્ટ પહેરી લીધા પછી હોં) મારા ઘરેથી પાંચ મિનીટની અંદર આ દ્રશ્ય દેખાય તો સમજી લેવાનું કે બ્લ્યુ નાઇલનાં ઓવારે પહોંચી ગયા.

મોર્નિંગ બ્રિઝ આપતો આ સીન હું બ્રિજ પરથી દરરોજ જોઉં છું. અને એટલે જ તો ‘નાઇલને કિનારેથી’ કશુંક લખવાની ચળ ઉપડી આવે છે. (હવે અહીં ‘આવી ગયા’ હોઈએ અને નાહી નાખવાનું મન થઇ જ જાય તો હમજી લેવાનું કે ઘરેથી પેન્ટ પહેરવાનું ભૂલી ગયા છીએ.)

મોબાઈલથી કેટલી સરળ સુવિધા બની છે કે પળવારમાં આપણે આંખોથી સમાવાયેલું દ્રશ્ય સીધુ દિલમાં સેવ કરી શકીએ છીએ. ટોટલ અસલી સિમ્પલ ક્લિક…નો ફોટોશોપ !

મોર્નિંગ મોરલો:

(ફોટોમાં પેલી દેખાતી જસ્ટ પસાર થયેલી નાનકડી નાવમાં મા હલેસાં મારી રહી છે અને દિકરો માછલાં પકડી રહ્યો છે. બસ કલાપી, રમેશ પારેખ કે સુરેશ દલાલની ખોટ વર્તાય છે.)

આ મમી…મને કાયમ બોલાવે!

Murtaza_at_Pyramids

વર્ષો અગાઉ જ્યારે પહેલીવાર કેરો આવ્યો ત્યારે એક એક દોસ્તે પૂછ્યું કે “વ્હાય ડીડ યુ કમ ટુ કેરો?”- ત્યારે સિમ્પલી જવાબ આપ્યો: “બિકોઝ માય ‘મમી’ વોઝ કોલિંગ.”

હજારો વર્ષોવાળા ઈજીપ્તના પિરામીડઝ માટે લાખો લોકોએ કરોડો પાનાં ભરી લખ્યું છે ,ને લખી રહ્યાં છે. જ્યારે જ્યારે મને અહીં કાંઈક ખોવાયેલી ફીલિંગ્સ આવે છે, ત્યારે પિરામીડઝની પાસે પહોંચીને એની ભવ્યતા જોઈ લઉં છું, તેની દિવાલને ચૂમી લઉં છું, તેના મસમોટા પથ્થર પર જઈ બેસી જાઉં છું. 

એક અજીબ એહસાસ છે આ જગ્યાએ. આપણે માણસો ઘણી અજાયબ વસ્તુઓ બનતી જોતા આવ્યા છે, ને જોતા રહીશું, પણ એ જ બે પગવાળાં માનવો એ જ આ સુપર-હાઈપર પિરામીડઝ બનાવ્યાં છે!?!?! એ હજુયે માની શકાતું નથી.

હાળું ‘ઈમ્પોસિબલ’ શબ્દ અહીં કેમ સાચો પડી જતો લાગે છે?!?!? 

સતત નીકળતી રહેતી ઘટના…

ગઈકાલે એક ઘટના ‘નીકળતી’ જોઉં છું…

મુંબઈથી પાછા ફરી કેરો-એરપોર્ટથી ઘરે આવવા માટે ત્યાંના મેઈન ગેટની બહાર ‘નીકળું’ છું. આદત મુજબ કેટલાંક ટેક્સી-ડ્રાઈવર્સ મારી સાથે જ અંદરથી મને ઘરે લઇ જવાની ઓફર્સ સાથે બહાર આવવા ‘નીકળે’ છે. પણ લગભગ બધાંની ઓફર બહુ મોંઘી ‘નીકળે’ છે. પાર્કિંગ પ્લોટ તરફ જતાં જ એક ટેક્સી મારી પાસે આવી ઉભી રહે છે.

નાનકડી બે દરવાજાં વાળી ટેક્સીના એ ડ્રાઈવર સાથે થોડો ભાવતાલ કરી હું તેની સાથે ઘરે જવા ‘નીકળું’ છું. પણ તે હજુ ગાડી સ્ટાર્ટ કરે એ સાથે જ ત્યાંનો કોઈક ટ્રાફિક-પોલીસ ઓફિસર તેને રોકી લાયસન્સની માંગણી કરે છે. ડ્રાઈવર અને લાયસન્સ બંને જેન્યુઈન તો ‘નીકળે’ છે, છતાંય….

પેલો ઓફિસર તેના કાર્ડને જપ્ત કરી (બકરો મળવાની ખુશી સાથે) પાસે આવેલા બીજાં સાગરીતો પાસે પહોંચી ચુક્યો છે. ડ્રાઈવર મને આંગળીથી “જસ્ટ હમણાં જ પાછો આવું છું, સાહેબ”નો ઈશારો કરી સાઈડ પર ટેક્સી પાર્ક કરી થોડી મહેનતે દરવાજામાંથી બહાર ‘નીકળે’ છે.

ડ્રાઈવરના એક હાથમાં લાકડી છે. તે પેલાં પોલીસ-ઓફિસર્સની ટોળી પાસે ધીમી-ધીમી ચાલે બસ પહોંચવાની કોશિશ કરે છે. એનો આવો હાલ જોઈ બીજો ઓફિસર સેકન્ડ્સમાં ઉભો થઇ તેની નજીક આવી ભેંટી પડે છે. આવી ‘ઝપ્પા-ઝપ્પી’ જોઈ પહેલો તેના હાથમાંનું લાયસન્સ-કાર્ડ પાછુ રીટર્ન કરે છે. એટલા માટે કે અમારા સૌની નજરમાં ડ્રાઈવર અપંગ છે.

રસ્તામાં મારા મોઢામાંથી તેની ‘કાર’કીર્દીની સફરો વિશે શંકાસ્પદ સવાલો ‘નીકળતાં’ રહે છે. શરૂઆતમાં બેકાર લાગતી તેની વાતોમાંથી પણ એવી સચ્ચાઈ ‘નીકળે’ છે કે જેનાથી મને ફરીવાર જાણવા મળે છે, કે માણસ પોતાના વતનથી દૂર શાં માટે ‘નીકળે’ છે.

આખરે મારા ઘરના આંગણે પહોંચી હું ટેક્સીની બહાર ‘નીકળું’ છું, ત્યારે આ શબ્દો મારા દિલમાંથી ‘નીકળે’ છે….

“આપણી ઝિંદગી પણ એક ‘નીક’ જ છે ને ! – જ્યાંથી પ્રત્યેક ક્ષણે અનુભવોનો પ્રવાહ સતત ‘નીકળતો’ જ રહે છે…”

“તુજે મૈ વિદા કરતા હું.. અલવિદા નહિ…”

Taher-Maimoona

“વાહ, આજે પણ એક એવા શ્રવણને જોઈ રહ્યો છું જે હજુયે તેના મા-બાપને બંને હાથોથી ઊંચકીને જાત્રા કરાવે છે.”

લગભગ ૯ વર્ષ અગાઉ મેં જ્યારે મારા એક પરિચિત ભાઈને તેના વૃદ્ધ માતા-પિતા સાથે અહીંની એક મસ્જીદની અંદર જતી વખતે આ ‘દેશી કટ’ મારી ત્યારે એ ખબર ન પડી કે દિકરા પર તેની શું અસર થઇ હશે.

પણ વ્હિલચેર પર બેસેલા ૮૪ વર્ષિય શાંત લાગતા ડોસા-પિતાએ ધીમેથી મોં ઊંચું કરી મારી સામે સ્માઈલ આપી ફકત એટલું કહ્યું: “ઓહ ! તો તમે પણ શ્રવણ વિશે જાણો છો, એમ?!?!?”

બસ એ હતી મારા સૌથી નવયુવાન વૃદ્ધ તાહેરદાદા સાથેની મારી પહેલી મુલાકાત.

ત્યારે તો એમની ‘કબ્રમેં પાંવ લટકાયે બૈઠે હુવે હૈ હમ’ જેવી સ્થિતિ જોઈ વસવસો કરવાના બહુ લાગણીવેડાથી દૂર રહ્યો. એટલા માટે કે તેમના દિકરા સાથે જ થોડી પરિચિતતા હોય તો આ બચારા ડોસાની ઓળખાણ પણ કેટલી?~?~?~

પણ..પણ..પણ…દોસ્તો, માનવ સંબંધોની રહસ્યતા એવી હોય છે કે..ક્યારેય કોઈનો ચહેરો પણ ન જોયો હોય અને એમના કૂલા સાફ કરવા પડે છે…

તાહેરદાદાની સાથે પણ કોઈક અજાણ્યો એવો રિશ્તો કે સિરસ્તો જોડાયેલો હશે. પછી તો અમારી દોસ્તીનો દૌર એવો જામ્યો…એવો જામ્યો કે…તેમને એમના મોટા બાળકો કરતા પણ સૌથી વધારે લાગણીઓ શેર કરવાનો મોકો એમને મારી સાથે પાછલાં ૯ વર્ષમાં મળ્યો છે.

એક જમાનામાં શરૂઆતમાં મુંબઈના ભાંગવાડી સિનેમામાં કેમેરા ઓપરેટર તરીકે અને પછી પ્રોફેશનલ કોર્પોરેટ ફોટોગ્રાફર તરીકેની કેરિયર જમાવી ચુકેલો આ તાહેર જાવી નામનો ‘બુઢ્ઢો’ તેની લાઈફની અનેકાનેક બ્લેક-એન્ડ વ્હાઈટ-રંગીન યાદો, વળાંકો, ઘટનાઓ, સંબંધો. સફરો, ‘સફરિંગ’ની લાગણીઓનો ધોધ એમણે મારા પાડોશી બની વહેવડાવ્યો છે.

મજાની વાત એ બની કે…એમની યુવાનીમાં તેમની સાથે જોડાયેલાં કેટલાંય એવા રિશ્તે-નાતેના નેટવર્ક્સ મારી સાથે પણ સચોટ રીતે સંકળાયેલાં મળી આવ્યા ત્યારે આ રંગીલા દાદુને થઇ આવ્યું કે હું તેમનું ખોવાયેલું બાળપણ બની પાછો આવ્યો છું. સમજો કે તેમણે જોયેલી અદ્દલ ઘટનાઓ અને મારી વર્ણવાયેલી મુદ્દલ યાદોનું બેશુમાર બ્રિજીંગ!

ભૂતકાળી ચિત્કારો, વર્તમાનકાળી ચર્ચાઓ અને ભવિષ્યકાળી ચિંતાઓ સાથે આ ૯ વર્ષોમાં અમે બેઉ દોસ્તોએ એક-મેકના ફેમીલી મેમ્બર્સ સાથે નાનકડું ગ્રુપ બનાવ્યું. જેમાં નાખવામાં આવ્યુ એમના જમાનાની પુરાણી કવિતાઓ, વાર્તાઓ અને કલાસિક સોંગ્સનું મોંણ….જે આજે અમને ચાહે એવી ગરમાગરમ ખુશીઓની રોટલી ઉતરાવી આપે છે…

પણ..પણ..પણ..ડઝનેક શહેરોમાં વર્ષો જીવી ચુકેલો મારો પ્યારો આ તાહેર દોસ્ત મારી પાસેથી (કમબખ્ત એ પણ વેલેન્ટાઈન ડે પહેલા જ) વિદાય થઇ કમ્પાલા (યુગાંડા)માં એમના નાના દિકરા સાથે સ્થાઈ થઇ રહ્યો છે. મારી ‘ના’ આગળ તેઓ હાર્યા નથી. પણ એમની વ્હાલી લાઈફ-ટાઈમ ગર્લ-ફ્રેન્ડ એવી પત્ની મૈમુ‘ના’ની તબિયતને કારણે શરણું સ્વીકારી લીધું છે.

મહિનાઓ અગાઉ બંધ કરેલી એમની બ્લડ-પ્રેશરની ગોળીઓનું પેકેટ ગઈકાલે એમની બેગમાં મજબૂરીથી મુક્યું ત્યારે મારાથી ખુલ્લી ધમકી અપાઈ ગઈ છે.

તાહેર દદ્દુ, તુજે મૈ વિદા કરતા હું.. અલવિદા નહિ. તુજે જલ્દી વાપસ આના હોગા વરના…!” જોઉં છું હવે આ દોસ્ત મને ક્યારે પાછો મળે છે.

લેમન બજારે ઓલિવની તેજ-તર્રારી

Saqu-El-Lamoon-Olive-lemon-market

અહીં વિન્ટેજ કેરોમાં એક વિસ્તાર છે: સુક-અલ-લમૂન. (મુખ્ય લીંબુ બજાર-માર્કેટ)

આખા વર્ષ દરમિયાન વહેલી સવારમાં જો ત્યાંથી પસાર થાવ ત્યારે હજારો ટનના લીલા-પીળા ટનાટન લીંબુઓ ખડકાય છે. અને ચંદ કલાકોમાં આખા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ડીસ્ટ્રીબ્યુટ થઇ જાય છે.

પણ અત્યારે પિંક ક્લ્યામેટ છે. ઠંડી શરુ થવાની અને ગરમીને વિદાય આપવાની સિઝન. એવા વાતાવરણમાં જ્યારે લીંબુ સાથે શાક-ફળના કોમ્બોનો રાજા એવા ઝૈતુન (ઓલીવ) નું રિઝન ભળે તો ફિર ક્યા કહેના!

લીલા-ઘટ્ટજાંબલી-કાળા રંગના, સ્વાદે થોડાં આમળા જેવા આ ઓલીવ અહીંના લાખો લોકોનું પ્રિય છે. કેટલીયે બીમારીઓનો ઘરબેઠા ઈલાજ કરવા હાથવગું લાગતા આ ઓલીવ મોમાં પાણી અને બોડીમાં તર્રારી લાવે છે. અત્યારે સીઝનેબલ ભાવમાં માત્ર ૨ પાઉન્ડ (૧૮ રૂપિયે) કિલો છે.

જેમ આપણે લાડવે કે ખીચડીમાં ઘી પીરસાય એમ અહીની તરકારી-શાકમાં ઓલીવ ઓઈલ વેરતા જોવું છું ત્યારે બાળપણમાં ઘણીવાર ઝૈતુનના તેલથી બોડી પર મસાજ કરી આપતી મારી મા યાદ આવી જાય છે. એટલે આંખો બંધ કરી ૮-૧૦ ‘તૈલી ઓલીવ’ મોંમાં ઉતારી લઉં છું. (આંસુ ઓ જોવા કોને ગમે?)

‘મ’ ની માયાજાળ..મિસરમાં !

High-Way_Cairo

મમીથી શરુ કરી મહા-સંસ્કૃતિ, મુસલમાન, મુહંમદ હોસ્ની મુબારક, મહા-વિરોધ, મધ્યસ્થ ચૂંટણી, મુસ્લિમ-બ્રધરહૂડ, મુહંમદ મુરશી, મીડિયોકર મેનેજમેન્ટ, મગજમારી, માથાકૂટી, મતભેદ, મહા-ચળવળ, મીડિયા, મનોસ્થિતિની વચ્ચે આ તમારો મિત્ર ……મુર્તઝા મિસરમાં બેસીને શું લખે અને શું ન લખે?

‘નથી જાણ્યું અમારે પંથ શી મહા-આફત ખડી છે,
ખબર છે એટલી કે મીસરીઓની હાકલ પડી છે.’

– (મેઘાણી બાપુની માફી સાથે)

સ્ટ્રીટ, રોડ, ઘરો ખાલી કરી….ઘરથી થોડેક જ (દૂર કહું તો) આવેલા મહાચોક ‘તાહરીર સ્ક્વેર’ ખાતે અત્યારે લાખો લોકો તંબૂ તાણીયા રે લોલ!

ખૈર, થોડાં અરસા અગાઉ એક ટેક્સી-ડ્રાઈવર સાથે વાત કરી ત્યારે એણે અહીંના ગામઠી અરેબિક અંદાઝમાં એક વાત કરી…

“સાહેબ, અમારી પ્રજાને સખત ભુખ તો લાગી છે પણ શું ખાવું એ વિશે સૌ કોઈ અસમંજસમાં છે. એવું જ શાશનમાં થઇ રહ્યું છે. પહેલા એમણે મુબારકને ઉથલાવ્યા, પછી મોરસીને લાવ્યા. હવે એનાથીથી કંટાળી ફરી નવી જ ઉથલપાથલ કરી રહ્યા છે. જો આવું થયા કરશે ત્યારે અમારી રોજીનું શું?

ખૂબ દુઃખ સાથે કહું છું કે…પ્રજાને હાથમાં લઈને પકડી શકે એવો કોઈ લીડર અમને કેમ નથી મળતો?- કે પછી પ્રજાનો જ જુવાળ તેને આગળ લાવવા દેતો નથી? – ક્યાં ખોટ છે?- કેમ કોઈ સાચા દિલથી શું જોઈએ છે તે વિશે વાત કરતુ નથી?- આવું ક્યાં સુધી ચાલશે?- અમારું ભવિષ્ય શું?

(અને પછી એક સટ્ટાઆઆક્કક કરતો સવાલ તેણે મને પૂછ્યો): “ભાઈ, તમારા હિંદમાં આવું હોય?”

…અને મેં પણ ‘મૌન’થી જ જવાબ આપ્યો.

કહેવાય છે કે એ લોકો સુખી નથી…

થોડાં અરસા પહેલા એક મિસરી દોસ્તનો મેઈલ મળ્યો…

“કહેવાય છે કે..આરબ લોકો પોતાના જ મુસ્લિમ દેશોમાં સુખી હોવાનો ભાવ અનુભવતા નથી.  જેમ કે…

  • મોરોક્કોમાં રહેતાં મોરોક્કાની
  • અલ્જીરિયામાં રહેતાં અલ્જીરિયન્સ
  • લિબિયાના રહેતાં લિબિયન્સ
  • ઈજીપ્તના રહેતાં મિસરી
  • સીરિયામાં રહેતાં સિરીયન્સ
  • લેબેનોનમાં રહેતાં લેબેનીઝ
  • ગાઝા સ્ટ્રિપમાં રહેતાં ગાઝીઓ-ઇઝરાયેલીઓ
  • ઈરાનમાં રહેતાં ઈરાનીઓ
  • ઈરાકમાં રહેતાં ઈરાકીઓ
  • યમનમાં રહેતાં યમાનીઓ
  • અફઘાનિસ્તાનમાં રહેતાં અફઘાનીઓ..અને
  • પાકિસ્તાનમાં રહેતાં પાકિસ્તાનીઓ

સવાલ: તો પછી આ આરબ પતિઓ-પત્નિઓ સુખી ક્યાં છે?….

જવાબ: ઇંગ્લેન્ડમાં, ફ્રાંસમાં, જર્મનીમાં, ઈટાલીમાં, સ્વિડનમાં, સ્પેનમાં, અમેરિકામાં….ટૂંકમાં એવા દેશો જે નોન-મુસ્લિમ્સ ગણાય છે.

સવાલ: ત્યાં રહીને એ લોકો કોને બ્લેમ (દોષારોપણ, વખોડ) કરતા રહે છે?……ઇસ્લામને? ….તેમના દેશના નેતાઓને…યા પછી ત્યાંના નાગરિકોને?

જવાબ: એ લોકો એ દરેક દેશને વખોડે છે….જ્યાં જ્યાં એ સુખી છે.

‘નીલ’આચમન

 “ખાવાની હાલની પરિસ્થિતિમાં એક પાઉન્ડના ૨૫ પિઆસ્ટર (મિસરી પૈસો)માંથી તમે જીવો છો અને બાકીના ૭૫થી તમે તમારા ડોક્ટરને જીવતા રાખો છો.”Forks Over Knivesની ડોક્યુમેન્ટ્રીમાં એક ઈજિપ્શિયન દ્વારા કહેવાયેલી વાત.

મનના મેજીક માટે માનવાલાયક ઉપાય…

WaterGlass

પાછલાં મહિનાઓમાં થયેલા રાજકીય-પરિવર્તનની શૈક્ષણિક અસર કોલેજ-યુનિવર્સીટીઓ પર તો પડી. પણ સાથે-સાથે એના તણાવ અને ઉલઝનથી ફસાયેલા વિદ્યાર્થીઓમાં પણ અસર અનુભવાઈ. પ્રશ્નો, સમસ્યાઓના મારા વચ્ચે પણ શાંત અને સમજુ રહી પ્રોફેસર શિરાઝીએ પોતાના વિદ્યાર્થીઓને માનસિક મદદ કરવાની બનતી કોશિશ આજે કલાસની શરૂઆત ડોહ્ળુ પાણી ભરેલા ગ્લાસને હાથમાં ઊંચકીને કરી.

 “તમને શું લાગે છે… આ ગ્લાસનું વજન કેટલું હશે?”– તેમણે વિધાર્થીઓને સવાલ કર્યો.

“ઉસ્તાઝ!  ૧૦૦ ગ્રામ…’ ‘૨૦૦ ગ્રામ…’ ‘૨૫૦ ગ્રામ... વિધાર્થીઓએ એમ અલગ અલગ જવાબો આપ્યા.

“જ્યાં સુધી આનું ચોક્કસ વજન ન કરુ ત્યાં સુધી આમ અંદાજ કેમ લગાવી શકાય.” – પ્રોફેસરે સમજાવ્યું.  “પણ હવે મારો સવાલ છે: “જો આને હું આમ જ થોડી વાર ઊંચકી રાખું તો શું થશે?”  

“કંઇ નહીં થાય બસ આપના હાથમાં પકડાઈ રહેશે.” – પાછળની હરોળમાં બેસેલી દિનાએ જવાબ આપ્યો.

“બરોબર. પણ હવે આ ગ્લાસને હું આમ થોડાં કલાકો ઊંચકી રાખુ તો શું થશે?” – પ્રોફેસરે વળી પૂછ્યું.

“સર! તમારો હાથ દુઃખવા લાગશે.”  – આગળ બેસેલા અલીએ હવે જવાબ આપ્યો.

“રાઈટ!…પણ હવે કહો, કે હું એને એક આખો દિવસ ઊંચકીને ફરું તો?” – પ્રોફેસરે સવાલનો સિલસિલો ચાલુ રાખ્યો.

“તો તો સર…પોસિબલ છે કે આપના ખભા દુ:ખવા લાગે, સ્નાયુઓ જકડાઇ શકે કે પછી…દિમાગ ચક્કર ખાવા લાગે….જેને લીધે આપને દવાખાને પણ જવું પડે.” – શરીફે જવાબ આપ્યો અને બધાં જ હસવા લાગ્યા.

“વન્ડરફુલ! પણ શું આ સમય દરમિયાન ગ્લાસના વજનમાં કોઇ ફેરફાર થાય?”–  પ્રોફેસરે પૂછ્યું.

“ના…જરા પણ નહીં.” – હવે બધાં એકસાથે બોલી ઊઠયા.

“તો પછી ખભામાં દુઃખાવો અને સ્નાયુઓ ન જકડાઈ એ માટેનો ઉપાય શું કરવો?”– પ્રોફેસરે એ સૌની કળ પકડી.

“સર! સિમ્પલી….ગ્લાસ નીચે રાખી દો યા ખાલી કરીને તેની જગ્યા પર મૂકી આવો.” – એક વિધાર્થી એ ટાપસી પૂરી.

“બિલકુલ સાચું.” – પ્રોફસરે કહ્યું. આપણી ઝિંદગીની સમસ્યાઓ આવી જ હોય છે. એને થોડી વાર માટે મગજમાં રાખીએ તો બધું બરોબર રહે છે. પણ લાંબો સમય સુધી રાખો તો એ તકલીફ આપવાનું શરૂ કરી દે છે. અને ઘણા લાંબા સમય સુધી રાખો તો એ તમને લાચાર બનાવી દે છે.

જીવનમાં આવેલા પડકારો કે સમસ્યાઓ વિશે થોડું વિચારવું મહત્વનું છે પણ એથીયે મહત્વનું છે તેને ત્યજી દેવું. દોસ્તો, દરરોજ રાતે સૂતા પહેલાં આવા પ્રોબ્લેમ્સનું પોટલું બાંધી નાઈલમાં વહેવડાવી દો. પછી જુઓ. રિફ્રેશિંગ થતા મનના મેજીકની કમાલ.”

 અરેબિકમાં…

  • શિરાઝ = પ્રકાશિત દીવો
  • ઉસ્તાઝ = શિક્ષક માટે માનપૂર્વક બોલવામાં આવતો શબ્દ. દેશી ભાષામાં આપણે જેને ઉસ્તાદ (ચાલાક) કહીએ છીએ.  

‘નીલ’ અંજન

 ગર્લફ્રેન્ડને ગઝલ કરવાને બદલે ‘પઝલ’ માં મૂકી દેતી પેટી

 પહેલી નજરમાં ભલે (ગર્લફ્રેન્ડ જેવી જ) સીધી સાદી લાગતી આ પેટી થોડી અટપટી છે…..જોઈ લીધા પછી થાય છે કે…પેલીને પહેલેથી જ ‘કિસ’ કરવા કરતા ‘કિઝ’ કરી આપવું જરૂરી છે…

 ઓયે પાપે!… ‘કી’ ‘ગલ્લ’ કર રહી હૈ સાડ્ડી પેટી!

 

૧૧-૧૧-‘૧૧થી ‘નીલ’ની શરૂઆત….

એ દિવસે પણ ૨૭મી ઓક્ટોબર હતી…ને ફક્ત ૧૫ દિવસ પહેલાં પણ ૨૭મી ઓક્ટોબર જ હતી. ફર્ક માત્ર ૨૦૦૧ અને ૨૦૧૧ વચ્ચે વીતી ગયેલા દસકાનો છે. એ દિવસે મિસરની સરઝમીન પર નાઈલને કિનારે આવવાનો મારો પહેલો કદમ હતો ને આજે….નાઈલને કિનારેથી બ્લોગની શરૂઆત કરવાનો આ પહેલો કદમ છે. ૧૧-૧૧-’૧૧. રાતના ૧૧:૧૧નો સમય.

‘૧૦ વર્ષ’….’દશકો’…’દાયકો’…’ટેન યર્સ’ અને મિસરી ભાષામાં જ કહું તો ‘આશરા સનીન’.  આમ જોવા જઈએ તો ૩૬૫ x  ૧૦ = ૩૬૫૨ દિવસોનું જ સરવૈયું કહી શકાય (લીપ યર્સ ગણીને જ સ્તો) …પણ જેમ ક્ષણમાં જ અસંખ્ય ઘટનાઓ બની જતી હોય છે ત્યારે આટઆટલાં દિવસોમાં તો શું થઇ શકે?!?!?!- કલ્પનાનો ડોર છુટ્ટો મુકીએ તો ક્ષણભરમાં બીજો દસકો પણ પસાર થઇ જાય એમ છે. માટે…વાતની આ ‘ડોર’ને લાંબો છોડી ઝૂલવા મુકવાને બદલે….એ ‘ડોર’ (દરવાજા) પર નજર ફરાવવી છે. જ્યાંથી આ મુર્તઝા પટેલ પ્રવેશ્યો છે.

સમૃદ્ધિનું પ્રતિક એવી નાઇલ નદી માત્ર ઈજીપ્ત જ નહિ પણ એ જ્યાં જ્યાં થઇને વહે છે એ દરેક પ્રદેશોના ગ્રેસ-પ્રોગ્રેસ-ખુશહાલીની જવાબદારી પોતાની પીઠ પર લઈને વહે છે.  એવી જ ખુશહાલીના વ્હેણમાં વહેતા મારા વિચારો, સ્મરણો, અનુભવો અને લાગણીઓના પ્રવાહને લઇ ‘નાઇલ ને કિનારેથી’ બ્લોગ શરુ કરું છું. આ બ્લોગ શરુ કરવા પાછળ એક મુખ્ય કારણ: …મન અને મગજમાંથી પસાર થઇ જતા (સમજોને કે વહી જતા) આચારો-વિચારો, સમાચારોને શબ્દોના બંધ વડે બાંધવું. નાઈલની બીજે પાર અપરંપાર સમૃદ્ધિઓ સમાયેલી છે. એમાં જાત ભાતના રંગો, ઢંગો ઉમંગો તરંગો ઉમેરવા છે. બસ…છુટ્ટા હાથે અને મને કાંઈ પણ લખવું છે. મારા પેલા વેપારી બ્લોગ નેટ વેપાર’થી થોડું અલગ.

સાચું કહું?!…આ ટાઈટલ અચાનક જ મળી આવ્યું છે. એ પણ એક વાર કિનારે બેઠા બેઠા. વેપારી મન ચગડોળે ચઢ્યું હોય, શબ્દો ગુલાંટીઓ ખાતા હોય ત્યારે લખવાની ચાનક તો ઉપડે ને એમાં પણ આવો કિનારો હોય ત્યારે હાલત કેવી થાય?!?!?!

તો દોસ્તો, તમને પણ e-શબ્દસંબંધો દ્વારા નાઈલને કાંઠેથી  e-જીપ્ત ની સફરમાં શામેલ થવું છે ને?- તો બસ….e-મોશન્સ સાથે આવી જાવ…

‘નાઇલ’ (અરેબિકમાં ખરો શબ્દ ‘નીલ’) માટે…શરૂઆત પૂરતું ફક્ત એટલું કહી શકું કે…બસ નીલ ન હોત તો …માત્ર ઈજીપ્ત જ નહિ પણ આખું પૂર્વ આફ્રિકા ‘નીલ’ (Nil) હોત. એના પાણીમાં ‘પાણી’ છે…હરકત છે, બરકત છે…એ તો સારું છે કે કોઈ ‘નિલાચાર્ય’ નામના સંતની કોઈ લોકવાયકા નથી છતાં વાયકા તો છે જ (ને પછી હકીકત બને છે) કે નીલનું પાણી જે સ્થળે તમે પીવામાં આવે ત્યાં ફરીવાર આવવાનું થાય છે. એવું શું કારણ છે એ વિશે કોઈ ટ્રુથ તો ઠીક પણ તેનું બંધાયેલું પ્રૂફ પણ મળતું નથી.

પણ જે હોય તે…નાઇલ એટલે નાઇલ…એની તોલે બીજી કોઈ નાંઈ.

‘નીલ’અંજન:

નવો નવો અહીં આવ્યો ત્યારે એક મીસરી દોસ્તે પુછ્યું: “Why Did You Come to Misr?”

“Because My ‘Dad-Mummy’ was calling.”  – મારો સરકતો જવાબ.

(એ દોસ્ત હજુયે ‘એમના’ વિશે ખબર અંતર પૂછતો રહે છે)